อ่านทำการบ้านให้พี่น้อง #ช่างศิลป์ถิ่นนคร

ForNakornArtesans

(20251220_3 เพื่อแผ่นดินเกิด)

วันก่อนน้อง ๆ บอกว่าปีหน้าอยากทำนี้กันอีก

ก็เพราะว่า Pairote Nualnoom ทำกับ อ Sirikorn Maneerin มาอ่านอีก

คราวนี้ลองจับความเพื่อให้น้อง ๆ ได้จับความมาประกอบ

ให้เห็นเป็นกระบวนการเชิงพัฒนาการส่งเสริมเชิงระบบขึ้น

ส่วนว่าทำแล้วจะออกมาประมาณไหนไว้ตอนทำครับ

นี้ที่จับความให้น้อง ๆ และพี่น้อง #ช่างศิลป์ถิ่นนคร ทั้งหลายครับผม

Mini Nakhon Craft & Art Festtival

เทศกาลคราฟท์นคร ๒๕๖๙

นครศรีธรรมราช ได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในดินแดนแห่งศิลปหัตถกรรม มีงานหัตถศิลป์เป็นจำนวนมากทั้งเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน จนถึงเครื่องประดับตกแต่งและเครื่องบูชาสักการะต่าง ๆ ดังที่จัดแสดงอยู่ในศรีธรรมราชพิพิธภัณฑ์ วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร และ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จังหวัดนครศรีธรรมราช โดยมีงานหัตถศิลป์ชั้นนำในฐานะศิลป์แผ่นดินที่สำคัญ ได้แก่ เครื่องถมนคร จักสานย่านลิเภา และ ผ้ายกนคร โดยยังมีงานหัตถศิลป์ถิ่นนครอีกมากมายที่ควรค่าต่อการชื่นชม ส่งเสริม สนับสนุนและสร้างสรรค์กันต่อไป

ทั้งนี้ บวรนคร ได้ร่วมกับมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ด้วยการสนับสนุนของสถาบันช่างศิลป์ท้องถิ่น แห่งวิทยาสถานทางสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์และศิลปกรรมศาสตร์แห่งประเทศไทย (ธัชชา) ทำการสำรวจและประเมินสถานภาพช่างศิลป์ถิ่นนครเพื่อการอนุรักษ์ ฟื้นฟู พัฒนาและต่อยอด เมื่อปี ๒๕๖๖  มีข้อสรุปสำคัญ ประกอบด้วย

๑) สกุลช่างนครศรีธรรมราช มีงานศิลป์ที่แสดงเชิงช่างสกุลช่างนครศรีธรรมราชที่สำคัญ ได้แก่ พระพุทธรูป เครื่องถม และ ผ้ายก โดยเครื่องถมและผ้ายกได้รับการสานต่อและยกระดับในงานศิลปาชีพแล้ว ส่วนพระพุทธรูป นอกจากพระพุทธสิหิงค์แล้ว ยังมีการฟื้นฟูสร้างทำพระลากบุหุ้มเงินด้วยแล้ว นอกจากนี้ยังมีงานจักสานย่านลิเภาที่สืบทอดในเมืองนครและเกิดการยกระดับสานต่อในวงกว้างด้วยแล้ว

๒) ผลการสำรวจช่างศิลป์ถิ่นนคร พบมีจำนวน ๗๑๖ ราย มากที่สุด ๓ อันดับแรกคือช่างทอผ้ายก (๒๐๗ ราย) ช่างสานกระจูด (๙๒ ราย) และช่างทำเครื่องถม (๔๓ ราย) มีช่างศิลป์กระจายทั่วทั้งจังหวัด มาที่สุดที่อำเภอเชียนใหญ่ (๑๕๔ ราย ส่วนใหญ่เป็นช่างทอผ้ายก) อำเภอเมือง (๑๔๖ ราย ส่วนใหญ่เป็นช่างถมและช่างสานย่านลิเภา) และอำเภอชะอวด (๑๓๔ ราย ส่วนใหญ่เป็นช่างสานกระจูดและทอผ้ายก) มีช่างศิลป์น้อยมากที่อำเภอสิชล บางขัน ฉวาง หัวไทร นาบอน ช้างกลาง โดยสำรวจไม่พบช่างศิลป์ที่อำเภอขนอมและถ้าพรรณรา

๓) จำแนกประเภทงานช่างศิลป์ถิ่นนครตามโครงการสำรวจ มี (๑) งานพุทธศิลป์ ศาสนศิลป์และจิตรกรรม ๔๔ ราย (๒) งานเครื่องดนตรี ๔ ราย (๓) งานโลหศิลป์และเครื่องประดับ ๕๙ ราย (๔) งานจักสาน ๑๖๙ ราย (๕) งานเครื่องปั้นดินเผา ๒๑ ราย (๖) งานผ้าและสิ่งถักทอ ๓๐๖ ราย (๗) งานปูนปั้นและงานไม้ ๘๑ ราย (๘) งานศาสตราวุธ ๒๐ ราย และ (๙) งานเครื่องสด ๔๒ ราย ในจำนวนนี้เข้าข่ายเป็นครูช่างศิลป์ถิ่นนคร ๔๑ ราย ส่วนใหญ่เป็นงานโลหศิลป์ เครื่องถม สลักดุน งานจักสานย่านลิเภา กระจูด คลุ้ม ใบกะพ้อ งานผ้าทั้งผ้าทอยก มัดย้อมและบาติก โดยมีงานอื่น ๆ ได้แก่ งานปั้นไทย งานเครื่องปั้นดินเผา งานไม้กรงนก แกะหนังตะลุง ที่น่าสนใจและมีความเฉพาะพื้นที่มีหล่อดีบุกและพิวเตอร์ ทอหางอวน ทำเทริดโนราและกลองทับ งานแกะกระดาษ และงานศาสตราวุธ

๔) มีข้อสังเกตุถึงลักษณะการกระจายตัวของช่างศิลป์ถิ่นนครที่น่าสนใจดังนี้ (๑) งานศิลป์ที่พิกัดพื้นที่ในตัวเมือง เนื่องจากเคยได้รับการส่งเสริมจากเจ้านายเมืองนครมาแต่ก่อนตลอดจนเป็นแหล่งศูนย์กลางการพาณิชยกรรมและการท่องเที่ยว จึงมีการสานทำและจำหน่าย (๒) งานศิลป์ที่กระจายตามแหล่งทรัพยากรที่มีวัตถุดิบ ได้แก่กระจูด (ชะอวด) คลุ้มคล้า (ลานสะกา) กะพ้อ (จุฬาภรณ์ ร่อนพิบูลย์) ไม้ไผ่ (พระพรหม) ใบจาก (ปากพนัง ท่าศาลา) ดินปั้น (เมือง ท่าศาลา พิปูน) ตลอดจนสีธรรมชาติ (ลานสกา) (๓) ช่างศิลป์ตามพิกัดพื้นที่ตามภูมิหลังการประกอบอาชีพ ได้แก่การทอหางอวน (ท่าศาลา) (๔) ช่างศิลป์ที่เกิดจากการฟื้นฟูและส่งเสริมของทางการ ได้แก่ผ้ายกที่เชียรใหญ่ (๕) จากการกระจายตามความสะดวกของการประกอบอาชีพ เช่นช่างทำกรงนก (ท่าศาลา)

๕) ช่างศิลป์ส่วนใหญ่รับถ่ายทอดจากบรรพบุรุษและมีความสุขกับการได้สานต่องานให้ดำรงอยู่ต่อไป พอดำรงชีพและพัฒนาชีวิตได้ ทุกวันนี้มีปัญหาเรื่องต้นทุนวัตถุดิบที่สูงขึ้น รวมทั้งช่องทางการตลาด

๖) โครงการได้วิเคราะห์สถานภาพและการดำรงอยู่ของช่างศิลป์ถิ่นนคร ประกอบด้วยกลุ่มที่สุ่มเสี่ยงจะสูญหาย (งานจักสานไม้ไผ่ คลุ้ม คล้า หน่สาคู หน้าพ้อ หางอวน แกะกระดาษ และ แทงหยวก) ที่ยังพออยู่ได้ (เครื่องถม เคื่องเงินเครื่องทอง ย่านลิเภา กระจูด ใบกะพ้อ เครื่องปั้นดินเผา เซรามิก ผ้ายก ผ้าบาติก ผ้ามัดย้อม ร้อยลูกปัด กรงนก แกะหนัง บายศรี มาลัยดอกไม้สด) ที่พออยู่ได้ด้วยกลุ่มลูกค้าเฉพาะ (งานเครื่องดนตรี พิวเตอร์ ดีบุก สลักดุน ปูนปั้น เทริดมโนราห์ ต่อเรือ กริช มีด ดาบ พร้า ตกแต่งพนมพระ หมรับ) และกลุ่มที่เป็นงานอดิเรก (จิตรกรรม เซรามิก ผ้าพิมพ์)

๗) สถานการณ์งานศิลป์ที่มีความโดดเด่นควรอนุรักษ์ ฟื้นฟูและต่อยอด ประกอบด้วย งานจักสาน (ไม้ไผ่ คล้า คลุ้ม หน้าสาคู หน้าพ้อ) งานผ้า (ผ้ายก ผ้ามัดย้อม ผ้าบาติก) งานโลหศิลป์ (งานสลักดุนและหล่อโลหะของที่ระลึกและเครื่องบูชา) งานแกะสลัก (หนังตะลุง กระดาษ ไม้) และงานทอหางอวน

โดยในปี พ.ศ.๒๕๖๘ บวรนครได้ร่วมกับกลุ่มหัตถศิลป์ในจังหวัดนครศรีธรรมราช ทดลองจัดงาน Mini Nakhon Craft ขึ้นระหว่าง ................ ประกอบด้วยการจัดแสดง และส่งเสริมการจำหน่าย ตลอดจนการเสวนาบรรยาย และ workshop งานช่างศิลป์ถิ่นนครขึ้น ได้รับความสนใจมากทั้งในหมู่ช่างศิลป์ ผู้สนใจงานช่างศิลป์ตลอดจนมีข้อเสนอแนะให้จัดขึ้นเป็นประจำเพื่อเป็นการส่งเสริมสนับสนุนเป็นพื้นที่กลางของช่างศิลป์ถิ่นนครและผู้ที่สนใจ โดยเฉพาะพ่อค้าและผู้นิยมใช้ทั้งในนครและโดยทั่วไป

๒๐ ธันวา ๖๘ ๑๑๕๕ น

บ้านบวรรัตน์ ท่าวัง เมืองนคร

https://www.facebook.com/photo/?fbid=1983117765916669&set=pcb.1983118625916583