นายกสมนึก เกตุชาติ : #ยอดมนุษย์แห่งเมืองนคร คนหนึ่ง

#TheSuperManOfNakorn #SomnuekKatuchart

(20260422_2 เพื่อแผ่นดินเกิด)

ท่านนายกสมนึกครับ ผมเพิ่งกลับจากบางกอกตะกี้

แล้วตรงไปที่งานทันที ตามที่รับปากท่ารอาจารย์ สายสวาท เกตุชาติ ไว้

รวมผมได้ร่วมงาน ๓ คืน คือทุกคืนที่อยู่นครครับ

เป็นงานที่น่าจะใหญ่ที่สุดของเมืองนครงานหนึ่ง

ด้วยคุณูปการณ์ที่ท่านนายกสร้างทำไว้ในเมืองนครนั้นกว้างขวางครอบคลุมชีวิตของพวกเราในนครมากที่สุดคนหนึ่ง

เมื่อคืนวันที่ ๑๙ ผมก็ได้รับเกียรติทอดผ้าไตร

มาคืนนี้ ที่เข้าไปสายแล้ว ยังกรุณาให้เกียรติผมถวายไทยธรรมด้วยอีก

นอกจากนี้ ยังได้รับมอบให้เขียนข้อความระลึกถึงท่านด้วย

ผมนึกถึงท่านนายกแบบเร็ว ๆ ได้ประมาณนี้ครับ

หากให้ครบน่าจะยาวกว่านี้มากเลยครับผม ...

ในฐานะลูกบ้านลูกเมือง และเคยเป็นลูกน้องใต้บังคับบัญชาอยู่ ๕ ปี กับยังมีความนับถือกันเสมือนญาติผ่านท่านอาจารย์สายสวาท เกตุชาติ ที่สนิทสนมกับน้ายุพา บวรรัตนารักษ์ และแม่รัตนา พงษ์พานิช ทันทีที่ทราบข่าวการจากไปของท่าน ผมนึกถึงท่านทันที ๑๐ แง่มุมที่ตัวเองสัมผัสและอดบอกต่อไม่ได้

๑) ท่านเป็นหนึ่งในคนหัวก้าวหน้าของเมืองนครในขณะนั้น เพราะนอกจากการประกอบอาชีพ มีโรงเรียนแล้ว ท่านยังก่อตั้งและดำเนินกิจการหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นที่ก้าวหน้ามากชื่อเมืองใต้ ที่ผมติดตามอ่านเสมอ และจำได้ว่าคุณตาขุนบวรรัตนารักษ์ ก็ได้รับการชวนและร่วมถือหุ้นก่อตั้งกับนายกด้วย ในขณะที่ท่านอาจารย์สายสวาท เกตุชาติ นั้นเป็นนิสิตเก่าจุฬารุ่นน้องของน้าพา มีความสนิทสนมกับน้าพายุพา บวรรัตนารักษ์ รวมทั้งแม่รัตนา พงษ์พานิช ของพวกเรามาก ร่วมงานด้านสังคมในเมืองนครมากมาย

๒) ในทางการเมือง นายกสมนึกมีความมุ่งมั่นโดดเด่นมากในการพัฒนาเมืองนคร แม้งานการเมืองระดับชาติจะไปไม่ได้ตามเป้า แต่ในระดับเมืองนคร นอกจากไต่อันดับขึ้นมาเป็นหัวหน้าทีมสมนึก จรูญ บุญส่ง

แล้วสืบต่ออย่างยาวนานเป็นนายกในตำนานและในใจของคนนครจำนวนมาก จนแม้ขณะนี้นายกโจก็ยังใช้ชื่อทีมสมนึก ลุงนิเวศน์ เกตุชาติ พี่ชายของท่านก็ยังเป็นหลักสำคัญที่สภาจังหวัดนคร มีบารมีมากในเมืองนครอยู่ระยะใหญ่ ที่สำคัญคือช่วยผมมากในการแก้ไขปัญหาที่ดินก่อสร้างมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์จนสำเร็จ

๓) เหตุการณ์สำคัญของบ้านเมืองขณะหนึ่งที่ถึงขั้นเกิดเหตุการณ์ในท่วงทำนองรุนแรงจากฝ่ายตำรวจนครที่นำโดยผู้กำกับสรรเพชญ จนถึงขั้นสร้างศาลหลักเมืองเพื่อทำตามที่เชื่อกันนั้น ที่ต้องนับถือน้ำใจของนายกสมนึกมากเมื่อศาลหลักเมืองไร้คนดูแลให้เป็นระเบียบเรียบร้อย ท่านก็รับมอบไว้ในนามของเทศบาล ดูแลจนเป็นระเบียบเรียบร้อยตามลำดับมา

๔) สำหรับผมเมื่อเลือกโอนย้ายจากกรมควบคุมโรคติดต่อ มาเป็นหมอเทศบาลนคร ท่านก็รับทันที

พร้อมกับมอบหน้าที่ให้เป็นผู้อำนวยการกองสาธารณสุข อยู่ ๕ ปี ด้วยนโยบายง่าย ๆ ว่า ให้หมอทำอะไรได้หมดตามที่หมอคิดจะทำ ขณะนั้นกองสาธารณสุขของเทศบาลนครต้องดูแล ๕ เรื่อง ประกอบด้วย (๑) งานส่งเสริมป้องกันและรักษาพยาบาลที่สุขศาลา หอนาฬิกา (๒) ออกหน่วยอนามัยโรงเรียนเทศบาลทั้งหมด รวมทั้งออก (๓) งานอนามัยเคลื่อนที่และสาธารณสุขมูลฐาน (๔) งานรักษาความสะอาด (๕) งานสุขาภิบาลและอนามัยสิ่งแวดล้อม แบบว่าต้องดูแลทุกถนนรนแคม ส้วม ตลาด โรงงาน สถานประกอบการ หาบเร่ แผงลอย กองขยะ ยันชุมชนชาวบ้าน เด็กเกิดใหม่ โรงเรียน เรือนจำ สุขศาลา และฌาปนสถาน ถามว่าวันหนึ่ง ๆ ต้องบริการดูแลคนไม่รู้เท่าไหร่ เฉพาะที่สุขศาลาก็วันละเป็นร้อยคน โดยท่านเสริมกำลังพยาบาลและผู้ช่วยต่าง ๆ เต็มอัตรา ท่านบอกว่าอะไรผมทำได้ให้ทำ อะไรไม่ไหว ท่านทำเอง โดยเฉพาะฝ่ายคนงานและชุมชนชาวบ้าน ที่นับว่าเป็นต้นแบบของนายกที่ถึงลูกถึงคนที่สุดในสายตาของผม ขณะที่ผมก็ดูแลคู่เคียงกันไปโดยมีสองเทศมนตรีมาช่วยคือหมอปริวรรต อุดมศักดิ์ กับเทศฯ สุชาติ รัตนพาหุ ส่วนเทศฯ นิยม สุวรรณน้อย กับเทศฯ มนัส พงศ์ยี่หล้า นครศรีธรรมราช นั้นดูแลกองอื่น

๕) งานตาม (๑) (๒) และ (๓) ข้างต้น นับเป็นฐานสำคัญของการขยายระบบบริการสุขภาพของเทศบาล เป็นโรงพยาบาลเทศบาลในเวลาต่อมาเมื่อผมย้ายออกแล้ว นับว่าเป็นหนึ่งในงานสำคัญที่ท่านยกระดับพัฒนาได้อย่างเหลือเชื่อจนนับเป็นงานชิ้นโบว์แดงในระดับชาติ ส่วนงาน (๔) และ (๕) นั้นมีสองงานเล็ก ๆ ที่ผมนำเสนอจนท่านให้ดำเนินการ คือย้ายกองขยะออกจากสี่แยกคูขวาง กับรื้อทิ้งส้วมสาธารณะของเทศบาล ที่หัวถนน ศาลาประดู่หก และหน้าวัดชะเมา เพราะคนงานทำความสะอาดกันไม่หวาดไหว ข้อหลังนี้ผมแก้กรรมด้วยการให้แม่กับน้าพาสร้างส้วมชดเชยในบวรนคร ที่ใคร ๆ ก็มาใช้กันทั้งเมืองนคร ตลอด ๔๐ ปีที่ผ่านมาน่าจะเป็นล้านทุกข์แล้วที่มาถ่ายกัน พร้อมกันนั้นก็มีอีกงานหนึ่งที่ท่านทุ่มเทสร้างทำให้กับเมืองนคร คือสวนสาธารณะฯ ที่ทุ่งท่าลาด ตอนนั้นผมก็กำลังร่วมงานอยู่ ยังได้รับมอบหมายให้ทำแผ่นพับประชาสัมพันธ์สวนฯ ชุดแรกออกมาด้วย จำได้ว่าท่านบอกแต่ว่า “ หมอทำออกมาเลย สวยอยู่แล้วถ้าหมอทำ “

๖) งานชุมชนชายขอบของเทศบาล ที่ขณะนั้นเทศบาลยังไม่มีหน่วยพัฒนาชุมชน ล้วนอยู่ในความดูแลของทีมงานสาธารณสุขมูลฐานและหน่วยอนามัยเคลื่อนที่ งานนี้ผมได้โอกาสสัมผัสเรียนรู้สนิทสนมกับชาวนครอย่างกว้างขวาง ที่สำคัญคือเมื่อกรมการปกครองริเริ่มพัฒนางานสาธารณสุขในเขตเมือง ร่วมกับกระทรวงสาธารณสุข และทราบว่าที่เมืองนครเรามีงานนี้แล้ว ทางกรมและกระทรวงถึงกับตื่นเต้นว่าเป็นเทศบาลแรก ๆ ของประเทศที่ทำงานสาธารณสุขมูลฐานและการพัฒนาชุมชนในเขตเมืองอย่างเป็นระบบ และขอให้ผมไปช่วยในระดับประเทศ ท่านยินดีให้ผมไปอย่างเต็มที่ ถือเป็นการนำชื่อเสียงของเทศบาลนครไปขยาย พร้อมกับเก็บเกี่ยวความรู้กลับมาทำที่นครกันอีกด้วย

๗) งานการทำแผนพัฒนาเทศบาล ที่ขณะนั้นยังไม่มีกองแผนงาน ท่านนายกบอกผมว่า ให้ช่วยทำกับเจ้าหน้าที่ด้วย ทำให้ผมได้เรียนรู้และเห็นภาพรวมของบ้านเกิดเมืองนอนอย่างแจ่มแจ้ง โดยครั้งนั้นได้ทุ่มเททำแผนฉบับนั้นออกมาอย่างที่เชื่อว่าไม่ธรรมดา จนหลายฝ่ายในเทศบาลบอกว่าเวลาประชุมทีไรใครไม่ค่อยกล้าเสนออะไร มีแต่หมอที่เสนอเสมอ แล้วนายกก็ฟังและสนับสนุนเสมอ งานนี้ได้ทราบจากผู้ใหญ่ในพรรคประชาธิปัตย์ขณะนั้นว่ามีบางเสียงตำหนิติเตียนผมมากที่มาทำงานให้นายกสมนึก ขณะที่ผมถือว่าทำงานให้บ้านเมืองและชาวนครต่างหาก

๘) ในขณะนั้น ผมถูกแต่งตั้งจากจังหวัดให้เป็นกรรมการระดับจังหวัด หลายงาน ทั้งด้านการศึกษา ศิลปวัฒนธรรมประเพณี ท่านสนับสนุนส่งเสริมให้เข้าร่วมได้ทุกอย่าง แถมยกทีมเทศบาลไปร่วมด้วยได้  ขณะเดียวกันที่ผมก็ขับเคลื่อนงานของสวนสร้างสรรค์ นาคร-บวรรัตน์ ไปด้วย ท่านก็สนับสนุนส่งเสริม บอกว่าล้วนเพื่อบ้านเพื่อเมือง แถมบอกด้วยว่า " โจเขามีหมอเป็นไอดอลแหละ "

๙) เมื่อผมขอโอนย้ายไปเป็นครูวิทยาลัยครู ท่านทักว่าคิดดีแล้วหรือ ครั้นขอลาออกเพื่อไปช่วยสร้างมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ให้กับเมืองนคร ท่านบอกว่าไปเลย มีอะไรให้ทางเทศบาลและเมืองนครช่วย ให้บอกได้ทุกเรื่อง งานนี้ที่ช่วยมากเพราะตอนนั้นผู้ว่าเมืองนครเปลี่ยนบ่อยแทบทุกปี ทางจังหวัดพึ่งลุงนิเวศน์ เกตุชาติ ในนามประธานสภาจังหวัดมากด้วยการตั้งเป็นประธานกรรมการแก้ปัญหาที่ดินสร้างมหาวิทยาลัย พวกเราที่วลัยลักษณ์ได้ลุงนิเวศน์คอยประสานช่วยเหลือมากมายทั้งเบื้องหน้าและเบื้องหลัง จนแม้เมื่อรับนักศึกษารุ่นแรก ๆ ผมก็พากองทัพนักศึกษามาพึ่งพาให้นายกเทศมนตรีเมืองนครต้อนรับอยู่หลายครั้ง

๑๐) ท้ายสุด เมื่อผมไปสร้างทำหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ หรือ สวนโมกข์กรุงเทพ เมื่อท่านทราบก็ชอบมาก เพราะท่านนับถือท่านอาจารย์พุทธทาสด้วย ชอบยกข้อธรรมของท่านพุทธทาสมาใช้เสมอ ๆ พอกลับมานครคราวนี้เพื่อทำนั้นทำนี้ในเมืองนคร รวมทั้งบวรนคร ท่านก็บอกว่าชอบ ๆ เคยมาแวะชมเมื่อเวลาจัดงานกัน เสียดายว่าเพิ่งลงตัวเรียบร้อย ยังไม่ทันเชิญมาอีก ท่านก็จากพวกเราไปเสียก่อน

เฉพาะ ๑๐ ข้อที่นึกถึงนี้ก็เหลือประมาณแล้วสำหรับคนคนหนึ่งที่สร้างทำอะไรไว้ให้บ้านให้เมือง ยิ่งวันนี้ตอนไปรดน้ำและร่วมการบำเพ็ญกุศลในคืนแรก ได้ยินคนนั้นคนนี้ พูดถึงท่านนายกกันในอีกหลายแง่มุม เช่นตอนสร้างตลาดสดเทศบาล รวมทั้งการเปลี่ยนโฉมการศึกษาของโรงเรียนเทศบาลนครนครศรีธรรมราช จนกลายเป็นโรงเรียนชั้นนำหลายโรง รวมทั้งมีโรงเรียนนานาชาติของเทศบาลเองด้วย ขณะที่เรื่องน้ำท่านก็ขยายเขตออกไปตั้งหัวงานที่เกือบต้นน้ำคลองท่าดีบริเวณท่าใหญ่เพื่อความมั่นคงเรื่องน้ำของเทศบาลนคร แม้แต่เรื่องความสะอาดของบ้านเมืองที่ใคร ๆ มาเมืองนครแล้วถามผมเสมอว่า ทำไมถึงสะอาดสะอ้านปานนี้

ด้วยเหตุนี้ ผมจึงถือว่าท่านคือยอดมนุษย์แห่งเมืองนครคนหนึ่ง หากไม่มีนายกเทศมนตรีชื่อสมนึก เกตุชาติ คนนี้ เมืองนครจะไม่เป็นอย่างนี้ อะไร ๆ หลายอย่าง ก็ไม่ได้เกิดขึ้นและเป็นอยู่อย่างที่เป็นในทุกวันนี้ และเชื่อมั่นว่าสุคติในสัมปรายภพคือที่สถิตย์ของท่านอย่างแน่นอน พร้อมกันนี้ขอน้อมกราบขอบพระคุณในทุกสิ่งอย่างที่ท่านสร้างสรรค์ไว้ให้กับเมืองนครนี้ ตลอดจนต่อโอกาสที่มอบให้ผมได้เรียนรู้และทำงาน ที่คอยชี้แนะและสนับสนุนส่งเสริมเสมอมา

บัญชา พงษ์พานิช

บวรนคร ๑๖ เมษายน ๒๕๖๙

ตะกี้ที่ในงาน แจนก็บอกผมว่าท่านเอ่ยถึงผมอยู่

เจอครูแจง ดร. ณัฐวุฒิ ภารพบ ก็มีเรื่องคุยถึงท่านนายกอีกหลายเรื่อง

เจอนายช่างมนต์ชัย กับ วารุณี ช่วยอักษร ก็ได้ถ่ายรูปกับท่านนายกด้วยครับ

พรุ่งนี้ผมจะไปร่วมส่งท่านนายกตั้งแต่ช่วงเช้าเลยครับผม

๒๒ เมษา ๖๙ ๒๒๒๒ น.

บ้านบวรรัตน์ ท่าวัง เมืองนคร

https://www.facebook.com/photo/?fbid=2083927489169029&set=pcb.2083927922502319