คืออีกก้าวของ จดหมายเหตุพุทธทาส

ของ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ - สวนโมกข์กรุงเทพ

15thStepOf Suan Mokkh Bangkok #BIA

(20260902_4 การพระศาสนา)

สวัสดีด้วยธรรมกันครับทุก ๆ ท่าน

พรุ่งนี้พวกเราจะมีอีกวาระวิเศษ เพื่อวาระวิเศษ #๑๒๐ปีพุทธทาสภิกขุมหาเถระ

วันที่ ๒๔ กันยานี้

นี้ที่เพิ่งซักซ้อมกันวันก่อน ตามนี้ครับ ...

และที่กว่านั้นคือ เรากำลังจะทำถวายอีกมหาเถระสำคัญของไทยครับ ...

๒ กย.๖๙ ๑๕๔๕ น

รพ.มหาราช

นี้ที่โปรแกรมเม่อร์ของสวนโมกข์กรุงเทพ Somrak Numnark ขยายความครับ

RIC-O คืออะไร, สวนโมกข์ (BIA) เอามาใช้อย่างไร, ได้ผลอย่างไร, นำเสนอต่อ RiC Resource List อย่างไร

อ้างอิง : https://ica-egad.github.io/RiC.../resource-details/48.html

############################

1. RiC (Records in Contexts) คืออะไร

1.1 RiC คือมาตรฐานใหม่สำหรับการพรรณนาเอกสารจดหมายเหตุ พัฒนาโดย ICA–EGAD เพื่อทดแทนมาตรฐานเดิมของ ICA 4 ฉบับ ได้แก่ ISAD(G), ISAAR(CPF), ISDF และ ISDIAH โดย EGAD ตั้งขึ้นปลายปี 2012 เพื่อภารกิจนี้

1.2 RiC-CM คือแบบจำลองเชิงมโนทัศน์ที่ช่วยให้มนุษย์เข้าใจโครงสร้างและความสัมพันธ์ของข้อมูล

1.3 RiC-O คือ Ontology บน OWL 2 ที่ทำให้ข้อมูล RiC ประมวลผลและเชื่อมโยงโดยเครื่องคอมพิวเตอร์ได้

1.4 ไทม์ไลน์เวอร์ชัน — สามส่วนแรกออกเวอร์ชัน 1.0 ปลายปี 2023, RiC-O 1.1 ออกเดือนพฤษภาคม 2025 และ RiC-AG (ส่วนที่สี่) เวอร์ชัน 0.1 ออกเดือนตุลาคม 2025 ทั้งนี้ RiC-O 1.1 สอดคล้องกับ RiC-CM 1.0 อย่างครบถ้วน

1.5 แนวคิดสำคัญคือเปลี่ยนจากการมองจดหมายเหตุเป็น "ลำดับชั้น" → สู่การมองเป็น "กราฟความสัมพันธ์" เอกสารเชื่อมโยงกับบุคคล องค์กร กิจกรรม สถานที่ และช่วงเวลาได้หลายทิศทาง เขียนในรูปแบบ RDF triple (Subject + Predicate + Object) จึงเข้าใจได้ทั้งคนและเครื่อง

2. สวนโมกข์ (BIA) เอามาใช้อย่างไร

2.1 เปลี่ยนข้อมูลจดหมายเหตุเป็นกราฟความรู้ — นำเมทาดาทา ISAD(G) ของต้นฉบับ 1,378 รายการใน 11 ชุด (series), หนังสือที่แปลงเป็นดิจิทัล 334 เล่ม พร้อมชั้นข้อมูลที่คัดสรรเพิ่ม 344 เหตุการณ์ชีวิต 160 บุคคล และ 247 มโนทัศน์ธรรม มาแสดงเป็น RDF ประมาณ 100,000 triples

2.2 พัฒนา Ontology ส่วนขยายของตนเอง (biax) — มี 28 term ใช้สัญญาอนุญาต CC BY 4.0 และ owl:imports RiC-O 1.1 ครอบคลุมมโนทัศน์ที่มาตรฐานไม่มีคำศัพท์รองรับในบริบทพุทธศาสนาไทย เช่น การอุปสมบทและการได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ ซึ่งชื่อของพระเปลี่ยนไปทุกครั้งที่ได้รับสมณศักดิ์ใหม่

2.3 เผยแพร่เป็น Linked Data — เอนทิตีเผยแพร่เป็นลิงก์ดาทาที่ dereference ได้ที่ id.bia.or.th ใช้ HTTP 303, content negotiation และมีคำอธิบาย VoID

2.4 ต่อยอดสู่ GraphRAG — บริการถาม-ตอบบนเว็บไซต์สาธารณะของหอฯ แปลคำถามภาษาไทยเป็น SPARQL บนกราฟนี้ แล้วให้ LLM เรียบเรียงคำตอบ พร้อมอ้างอิงทุกข้อความกลับไปยังหน้าเอกสารต้นฉบับที่แปลงเป็นดิจิทัล

3. ทำแล้วได้ผลอย่างไร

3.1 ระบบใช้งานจริงแล้ว (In production) — ระบบถาม-ตอบอยู่ในระยะเบตา ให้บริการภาษาไทยเป็นหลักและภาษาอังกฤษ ส่วนเอกสาร Ontology เป็นสองภาษา

3.2 เปิดให้ใช้งานในระดับซอฟต์แวร์และ Ontology — ซอฟต์แวร์ใช้ Apache 2.0 และ Ontology ส่วนขยายใช้ CC BY 4.0 ส่วนเงื่อนไขเปิดของตัวชุดข้อมูลเองอยู่ในขั้นเตรียมการ

3.3 GraphRAG ตอบคำถามได้เหนือกว่า Vector-RAG — การเปรียบเทียบเชิงประจักษ์พบว่าระบบ vector-RAG ที่ใช้เป็นเส้นฐานบนคอลเลกชันเดียวกันล้มเหลวกับคำถามประเภทการนับ ความสัมพันธ์ และการปฏิเสธ ขณะที่กราฟตอบได้เป็นปกติ

4. นำเสนอต่อ RiC Resource List อย่างไร

4.1 Resource List คือ รายการทรัพยากรที่มีการใช้หรืออภิปราย RiC เรียงย้อนตามเวลา สร้างร่วมกันโดยชุมชนผู้ใช้ RiC และดูแลโดย EGAD

4.2 BIA ขึ้นทะเบียนเป็น resource #48 ประเภท Application ลงวันที่ 2026-08 ระบุส่วนของมาตรฐานที่เกี่ยวข้องเป็น RiC-O พร้อมลิงก์ 4 รายการ (บริการถาม-ตอบ, ทางเข้าลิงก์ดาทา, ออนโทโลจี biax, คำอธิบาย VoID) และอีเมลผู้ติดต่อ

https://www.facebook.com/photo/?fbid=1508997384587562&set=pcb.1508997441254223