#ตะโกลา_มรดกของมวลมนุษยชาติ : (๒) คืออะไรและอยู่ที่ไหน

#Takola : #AHeritageofHumankind (2) What & Where

(bunchar.com 20261018_6 รอยลูกปัด)

ผู้เขียนเริ่มต้นด้วยการยกงานจดหมายเหตุสำคัญของโลกที่เกิดขึ้นที่เมืองอเล็กซานเดรียปากแม่น้ำไนล์ในอียิปต์โบราณเมื่อพุทธศตวรรษที่ ๗ โดยนักจดหมายเหตุนามระบิล #คลอดิอุสโตเลมี (#ClaudiusPtolemy) ที่ได้จากการสัมภาษณ์นักเดินเรือ พ่อค้าวานิชที่เมืองอเล็กซานเดรียแล้วเรียบเรียงเป็นจดหมายเหตุภูมิศาสตร์เล่มสำคัญของโลกโบราณ ชื่อ #TheGeographia โดยมีภาคที่เกี่ยวกับทวีปเอเซีย ที่ต่อมามีการวาดเป็นแผนที่ที่นครฟลอเรนซ์ และมีการทำเป็นแผนที่อื่น ๆ ต่อ ๆ กันมา โดยผมได้ยกแผนที่ฉบับของ #GerhardMercator (1512-1594) ที่แสดงอาณาบริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่เรียกในแผนที่ว่า #INDIAMextraGangem หมายถึงอาณาบริเวณอินเดียเลยลุ่มแม่น้ำคงคาออกไป โดยในแผนที่มีคาบสมุทรอยู่ตรงกลาง มีชื่อระบุไว้ว่า #AureaChersonese แปลตรงคำได้ว่า #คาบสมุทรทองคำ ซึ่งก็คือคาบสมุทรไทย-มาเลย์ทุกวันนี้ โดยที่ริมฝั่งทะเลฝ่ายตะวันตกของคาบสมุทรมีชื่อ #Tacolaemporium กำกับอยู่ด้วย พร้อมกับยกประเด็นว่า ตะโกลานี้คืออะไรและอยู่ที่ไหน โดยคำว่าเอ็มโพเรียมในโลกกรีกโบราณนั้นหมายถึงชุมชนสถานีการค้า ส่วนตะโกลาทางชายฝั่งตะวันตกของคาบสมุทรนั้นคือที่ไหน ?

เมื่อเอ่ยชื่อตะโกลา โดยทั่วไปแล้วมักจะนึกถึง #ตะกั่วป่า ในจังหวัดพังงาด้วยเหตุที่มีชื่อพ้องประกอบกับตั้งอยู่ทางฝั่งทะเลตะวันตกของคาบสมุทรด้วย นอกจากชื่อพ้องแล้ว ยังมีการพบหลักฐานทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีสำคัญที่ตะกั่วป่าด้วย ไม่ว่าจะ #ศิลาจารึกเขาพระนารายณ์ #เทวรูปพระนารายณ์ ตลอดจนแหล่งโบราณคดี #เหมืองทอง-#ทุ่งตึก บนเกาะคอเขา แต่เมื่อเทียบอายุสมัยแล้วจะพบว่าหลักฐานที่พบที่ตะกั่วป่ามีอายุสมัยต่างกับตะโกลาในแผนที่ของโตเลมี กล่าวคือ แผนที่ของโตเลมีนั้นเขียนจากตำราภูมิศาสตร์ของโตเลมีเมื่อพุทธศตวรรษที่ ๗ ขณะที่ศิลาจารึกเขาพระนารายณ์ ตะกั่วป่า กรมศิลปากรประมาณอายุพุทธศตวรรษที่ ๑๑ ส่วนประติมากรรมรูปพระวิษณุ ฤาษีมารกัณเฑยะ และพระนางภูเทวี ที่พบที่เขาพระนารายณ์ ตะกั่วป่า ประมาณอายุที่พุทธศตวรรษที่ ๑๒ - ๑๔ เช่นเดียวกับพระวิษณุพบที่เขาพระเหนอ ตะกั่วป่า ขณะที่แหล่งโบราณคดีทุ่งตึก - เหมืองทอง บนเกาะคอเขา ตะกั่วป่า ประมาณอายุสมัยที่ พุทธศตวรรษที่ ๑๓ - ๑๖ ซึ่งล้วนหลังจากตะโกลาในตำราของโตเลมีหลายร้อยปีจนถึงเกือบ ๑,๐๐๐ ปี โดยยังมีอีกหลายข้อเสนอว่าคือที่ตั้งของตะโกลา โดยเฉพาะที่ คลองท่อมในจังหวัดกระบี่ ที่มีแหล่งโบราณคดีสำคัญคือควนลูกปัด และที่จังหวัดตรังใต้ลงไปอีกแม้ยังพบหลักฐานทางโบราณคดีรองรับน้อย

ในงานการศึกษา #รอยลูกปัด เมื่อปี ๒๕๕๒ ของผู้เขียนได้เสนอถึงที่ตั้งของตะโกลาใหม่ โดยนำหลักฐานวัตถุวัฒนธรรมทางโบราณคดีที่พบตลอดแนวชายฝั่งอันดามันของคาบสมุทรไทย พร้อมกับร่องรอยการเปลี่ยนแปลงทางภูมิศาสตร์ตลอดจนการตั้งถิ่นฐานในอดีตและชื่อบ้านนามเมืองแต่เดิมมาประกอบด้วย ดังนี้

๑) หากพิจารณาถึงหลักฐานวัตถุวัฒนธรรมทางโบราณคดีที่พบตลอดแนวชายฝั่งทะเลตะวันตกของคาบสมุทรไทยเท่าที่มีการรายงานแล้ว พบหนาแน่นมากที่บริเวณคอคอดกระ ตั้งแต่ตอนปลายล่างของสหภาพเมียนมาร์ที่บริเวณเกาะสอง มะลิวัน ที่แหล่งโบราณคดีเขมายี้-คลองหนู แล้วข้ามปากจั่น-กระบุรี มายังพื้นที่จังหวัดระนอง โดยเฉพาะที่อำเภอกะเปอร์และสุขสำราญ ที่แหล่งโบราณคดีวัดปทุมมาราม บางกล้วยนอก และภูเขาทอง ต่อเนื่องลงมาในจังหวัดพังงาที่อำเภอคุระบุรี ที่พบแหล่งโบราณคดีจำนวนมาก ตั้งแต่อ่าวเคย บ้านเตรียม บางหว้า แสงทอง บางโร ทับช้าง บางแบก เขาคอก ท่าเรือ ก่อนที่จะถึงพื้นที่อำเภอตะกั่วป่าที่แหล่งโบราณคดีเขาพระนารายณ์ เขาพระเหนอ และ ทุ่งตึก-เหมืองทองบนเกาะคอเขา แล้วจึงถึงแหล่งโบราณคดีควนลูกปัดที่คลองท่อม จังหวัดกระบี่ ที่มีอีกหลายแหล่งโบราณคดีรายรอบ โดยจากการเทียบอายุสมัยจากวัตถุวัฒนธรรมที่พบ ประกอบกับผลการศึกษาทางโบราณคดีอื่น ๆ ผู้เขียนเสนอเบื้องต้นว่าครอบคลุมระยะเวลาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๔ - ๑๕ โดยบริเวณคอคอดกระในจังหวัดระนองและเมียนม่าเริ่มต้นตั้งแต่ประมาณพุทธศตวรรษที่ ๔ - ๑๓ ขณะที่ที่คลองท่อมในจังหวัดกระบี่และคุระบุรีในจังหวัดพังงา เริ่มต้นเมื่อประมาณพุทธศตวรรษที่ ๕ - ๑๓ ซึ่งพบว่าร่วมสมัยกับตะโกลาของโตเลมี ส่วนที่ตะกั่วป่าโดยเฉพาะที่เกาะคอเขาเริ่มต้นเมื่อประมาณพุทธศตวรรษที่ ๑๓ - ๑๕ ที่หลังกว่าสมัยตะโกลาของโตเลมีมาหลายร้อยปี

เป็นไปได้ไหมว่าตลอดระยะเวลาร่วม ๑,๐๐๐ ปีดังกล่าว มีการเคลื่อนย้ายสถานีการค้าที่ชื่อว่าตะโกลาไปมา โดยอาจจะเริ่มที่บริเวณคอคอดกระที่ระนอง เมื่อพุทธศตวรรษที่ ๔ แล้วเกิดสถานีที่คลองท่อม ก่อนจะเกิดอีกบริเวณที่บางกล้วย ภูเขาทอง และคุระบุรี ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๕ ก่อนที่จะมีเกาะคอเขา - ตะกั่วป่า เป็นย่านสถานีท้ายสุดในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๓ - ๑๕ โดยชื่อว่าตะโกลาก็ถูกใช้สืบมา

๒) จากการสำรวจพื้นที่เมื่อครั้งทำรายงานในรอยลูกปัด พบว่าเพียงในระยะ ๑๐๐ ปีที่ผ่านมา เฉพาะที่บริเวณคุระบุรีและตะกั่วป่า มีการย้ายที่ตั้งเมืองหรือตัวอำเภอหลายครั้งด้วยเหตุของการเปลี่ยนแปลงทางภูมิศาสตร์และการคมนาคมสัญจร กล่าวคือในปี ๒๔๔๔ มีการย้ายจากเมืองตะกั่วป่าตลาดเก่าริมแม่น้ำตะกั่วป่าไปตั้งอำเภอที่เกาะคอเขา แต่พบปัญหาคลื่นพายุและลมแรง ปี พ.ศ.๒๔๕๖ จึงย้ายที่ตั้งอำเภอตะกั่วป่ามายังตลาดย่านยาวที่เป็นที่ตั้งอำเภอในปัจจุบัน โดยที่เกาะคอเขาตั้งเป็นกิ่งอำเภอไว้แล้วย้ายขึ้นฝั่งมาตั้งเป็นอำเภอใหม่ที่เมืองคุระเดิมริมคลองนางย่อน เป็นอำเภอคุระบุรี ในปี ๒๕๐๘

หากพิจารณาถึงภูมิสัณฐานของพื้นที่ชายฝั่งตะวันตกของคาบสมุทรที่เป็นที่ตั้งของ Takola Emporium ซึ่งเป็นที่ราบแคบ ๆ มีเทือกเขาสูงชันพร้อมสายน้ำสายสั้น ๆ แต่จะไหลเชี่ยวกรากพร้อมเปลี่ยนเส้นทางได้ในทุกฤดูฝน กับยังพัดพาตะกอนหินกรวดทรายจำนวนมากลงมาทับถมจนเกิดเป็นสามเหลี่ยมและสันดอนปากแม่น้ำที่กระทบต่อการตั้งถิ่นฐานและสัญจรติดต่ออยู่เสมอ ๆ โดยเฉพาะที่ปากแม่น้ำคุระบุรีและแม่น้ำตะกั่วป่าทุกวันนี้ ที่เกิดเป็นเกาะใหญ่ ๓ เกาะกั้นอยู่บริเวณปากแม่น้ำคือ เกาะระ เกาะพระทอง และ เกาะคอเขา เหล่านี้ย่อมสนับสนุนถึงความเป็นไปได้ของการเคลื่อนย้ายสถานีที่ตั้งของย่านการค้า ชุมชน ตลอดจนเมืองต่าง ๆ ตลอดแนวชายฝั่งตะวันตก รวมทั้ง Takola Emporium ด้วย

๓) เฉพาะชื่อตะโกลาที่มักตีความว่าอยู่ที่ตะกั่วป่า ด้วยมีชื่อพ้องกันมากนั้น ผู้เขียนมีข้อสังเกตุเพื่อพิจารณาว่าหากเปรียบเทียบกับวัตถุวัฒนธรรมทางโบราณคดีที่พบ โดยเฉพาะที่พบที่แหล่งโบราณคดีทุ่งตึก-เหมืองทอง บนเกาะคอเขาแล้ว เข้ากันได้ยากมาก เนื่องจากส่วนมากห่างกันเกือบ ๑,๐๐๐ ปี แต่ถ้าจะพิจารณาเรื่องชื่อพ้องแล้ว ชื่อ #คุระ มีความพ้องและสอดคล้องใกล้เคียงกว่ามาก กล่าวคือที่บริเวณที่เป็นที่ตั้งอำเภอคุระบุรี และคลองคุระบุรีนั้น แต่เดิมเรียกว่า #เมืองคุระ และ มีท่าน้ำเรียกกันว่า #ท่าคุระ โดยไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับต้นคุระแต่อย่างใด ชาวบ้านรุ่นก่อน ๆ ล้วนไม่ทราบที่มาของชื่อทั้ง เมืองคุระ และ ท่าคุระ ซึ่งคล้ายมากกับ #Takola ส่วนคำ "บุรี" นั้นเพิ่งเติมโดยนายอำเภอเมื่อแรกตั้งอำเภอในปี ๒๕๐๘ นี้ ที่ยิ่งกว่าชื่อพ้องแล้ว ยังพบวัตถุวัฒนธรรมหลักฐานทางโบราณคดีร่วมสมัยกับ ตะโกลา ของโตเลมีเป็นจำนวนมาก โดยมีแหล่งโบราณคดีร่วมสมัยกับตะโกลาอยู่รายรอบเป็นจำนวนมากด้วย

ในครั้งนั้น ผู้เขียนเสนอข้อสันนิษฐานว่ามีความเป็นไปได้ที่ตะโกลาจะเริ่มก่อตัวที่บริเวณอ่าวใหญ่ที่คอคอดกระในพื้นที่จังหวัดระนองกับตอนใต้ของสหภาพเมียนม่าร์ปัจจุบัน แล้วมีการขยายหรือเคลื่อนย้ายลงใต้ ไปอยู่ที่บริเวณจังหวัดพังงาที่คุระบุรี และจังหวัดกระบี่ที่คลองท่อม ก่อนที่ในระยะปลายจึงมาชุมกันอยู่ที่เกาะคอเขา โดยในงานรอยลูกปัดยังแสดงให้เห็นถึงเส้นทางการเดินทางข้ามคาบสมุทรไปยังชายฝั่งตะวันออกของคาบสมุทรอีกด้วย

๑๘ ตุลา ๖๙ ๑๖๓๐ น.

บบท.มนศ.

https://www.facebook.com/photo/?fbid=2242675739960869&set=pcb.2242748316620278